Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

  • Ekim 3, 2019

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon temel olarak hareket sistemi hastalıklarının tanı, tedavi ve rehabilitasyonuyla uğraşan, ayrıca tüm diğer sistemlere ait doğumsal ya da edinilmiş hastalıklara bağlı fizyolojik ya da anatomik yetersizliği olan özürlü kişilerin, mevcut kapasitelerini en üst düzeye çıkarmak, bağımlılıklarını azaltmak ve yaşam kalitelerini yükseltmek amacıyla yataklı ve yataksız kurumlarda ve toplum içinde rehabilitasyon uygulayan tıp dalıdır.

Ankara ‘da Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon branşı bu kapsamda; her yaştan hastada farmakolojik tedavi(ilaç tedavileri), fizik tedavi cihazları ile uygulamalar, manipülasyon/mobilizasyon, masaj , enjeksiyonlar(yumuşak doku, eklem, sinir enjeksiyon ve blokajları) ve rehabilitasyon yöntemleri (örn. egzersiz, ortezleme gibi) kullanarak ağrı, fonksiyon kaybı, yaşam kalitesinde bozulma, özürlülük, engellilik ve sakatlığa yol açabilen başta romatizmal, nörolojik, ortopedik ve kardiyopulmoner  hastalıklar olmak üzere tüm sistemlerin primer ya da tamamlayıcı tedavisinden sorumludur.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ankara

Fizik tedavi, vücuda dışarıdan uygulanan sıcak, soğuk uygulamalar, elektrik akımları, masaj ve egzersiz ile ağrıyı kesmeye yönelik uygulamaları içeren ve kas iskelet sistemi hastalıklarında ya da yararlanmalarında uygulanan ilaç dışı bir tedavi şeklidir.

Fizik tedavi, tedavi için enerji türlerinin uygulanmasıdır. Fizyolojik prensipler kullanılarak stimulasyon yoluyla reaksiyonlar provoke edilir. Kas iskelet sistemi hastalıklarında; fonksiyon ve metabolizmanın düzenlenmesinde, bağımsızlığın sürdürülmesinde uygulanır.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon nasıl yapılır?

Fizik tedavi ajanları, bir tedaviyi düzenlemek için kullanılan farklı metotları yansıtır. En sık kullanılan fizik tedavi ajanları sıcak, soğuk tedavisi, ultrason, elektro terapi, ultraviyole, Manuel Terapi TENS, akupunktur ve lazerdir.

Fizik tedavi yönteminin kullanılacağı durum açıkça belirtilmelidir. Tedavi edilecek bölge yöntem seçimini etkilemekte olup, geniş alanlar ultrason veya buz masajı gibi yöntemlerin etkinliğini engelleyebilmektedir. Aynı zamanda tedavi edilecek yüzey de seçimi etkileyebilir. Düzgün olmayan yüzeylerde ultrason uygularken jel üzerine gazı alınmış su kullanımı tercih edilebilir. Eğer yüzeyel ısı düzgün olmayan bir yüzeye uygulanırsa sıcak paketler ve ısı yastıkları çıkıntılı yüzeyler üzerinde fokal ısınmaya sebep olabilir, böyle durumlarda radyan ısı tercih edilebilir. Birçok yöntem için uygulama süresi, her uygulama alanı için tipik olarak 5-10 dakikayla sınırlı olan ultrason hariç, 20-30 dakikadır.

Fizik tedavide hangi yöntemin uygulanacağı, tedavinin yapılacağı bölge, arzu edilen ısıtma ve soğutma derinliği, arzu edilen ısıtma ve soğutma yoğunluğu, vücut yapısı, eşlik eden diğer hastalıklar, yaş ve cinsiyet’e göre değişir.

Deri altı yağ dokusu miktarı birçok yöntemin penetrasyon derinliğini etkilediği için vücut yapısı yöntem seçimini etkiler. Aynı zamanda eşlik eden hastalıklar da düşünülmelidir. Örneğin belirgin arteriyel yetersizliği olan hastalarda hem sıcağın hem de soğuğun istenmeyen etkileri olabilir. Yaş da yöntem seçiminde etkili bir faktördür. Çocuklarda ultrasonun açık epifizlerin yakınına uygulama yapmaktan kaçınılmalıdır.

Fizik tedavi- sıcak tedavisi

Isı, tedavi amacıyla eskiden beri sık olarak kullanılan bir enerji çeşididir. Isınan bir maddenin içindeki moleküller gittikçe artan bir titreşim gösterir. Dokunun ısıtılması; kas spazmı ve ağrının azaltılması amacıyla başvurulan bir yöntemdir.

Fizik tedavide kullanılan ısı formları penetrasyon derinliği ve trasnver biçimine göre genişçe sınıflandırılır. Penetrasyon derinliği, yüzeyel ve derin olarak kabaca ikiye ayrılabilir. Yüzeyel ısı uygulamaları içinde sıcak paketler, ısı yastıkları, paraffin banyoları, akışkan sıvı banyoları, girdap banyoları ve radyan ısı sayılabilir. Derin ısı uygulamalarında ise ultrason, kısa dalga ve mikra dalga kullanılır. Isı transver mekanizmaları kandüksiyon, konveksiyon, radyasyon, evaporasyon ve konversiyondur. Kondüksiyon termal ısının direkt temas yoluyla iki cisim arasında transveridir. Konveksiyon termal enerji transveri için çevre hareketini kullanır, buna ragmen termal enerjinin asıl transver yolu sonuçta kondüksiyondur. Radyasyon yüzeyel ısı mutlak sıfırdan yüksek olan herhangi bir cisimden termal ışın yayılımıdır. Evaporasyon sıvının gaza dönüşümüdür, işlem termal enerji gerektirir. Konversiyon ses veya elektromanyetik gibi enerjinin ısıya dönüşümüdür. Aynı şekilde insan vücudu, proteinleri, karbonhidratları ve yağları çok sayıda metabolic işlemler yoluyla termal enerjiye çevirir.

Fizik tedavi ajanı olan lokalize ısı çeşitli hemodinamik etkilere neden olur. ısı uygulamasını takiben ön kol akımınd 2 ile 3 kat artış gösterilmiştir. Bu vazodilatasyon, söz konusu dokuya besin maddelerinin, beyaz hücrelerin ve antikorların nüfuz etmesini, metabolic artıların ve doku ürünlerinin uzaklaşmasını sağlayarak enflamasyonun gerilemesini kolaylaştırır. Fizik tedavi merkezlerinde omuz ağrısı tedavisinde, boyun ağrısı ve bel ağrısı gibi pekçok kas iskelet sisteminin ağrılı durumlarında sıcak uygulamalar güvenle uygulanır.

ısıtma ve germe birlikte kullanıldığında tendon esnekliği en yüksek düzeye çıkmaktadır. Fizik tedavi ısı uygulamanın analjezik etki ortaya çıkardığı bilinmektedir.

Fizik tedavi- soğuk tedavi 

Tedavi amaçlı olarak soğuğun herhangi bir kullanım şekline kriyoterapi adı verilir. Buz paketleri, soğuk jel paketleri, soğuk spreyler gibi birçok özel tekniği kapsar. Soğuk uygulama yaralanmış ve inflame olmuş alanda oluşturduğu damar daralması ile o bölgenin metabolik ihtiyaçlarını azaltır. Bunun anlamı daha az doku tahribi demektir.

Tüm kriyoterapi formları sıklıkla kondüksiyon yoluyla termal enerji transfer eden yüzeyel soğutma ajanlarıdır.

Soğuğun cilde uygulanması sempatik sistem aracılığı ile refleks mekanizlar yoluyla ve doğrudan düz kas kontraksiyonunu uyararak ciltte ani vazokonstrüksiyona yani damar daralmasına yol açar. Lokalize soğuk yangıyı hafifletir ve akut dönemde kronik döneme göre daha etkilidir.

Soğuk uygulamayla periferik sinirlerde gözlenen ilk cevap ileti hızında belirgin azalmadır. Soğuğun analjezik yani ağrı kesici etkisi de buna bağlı olur.

Fizik tedavide soğuk uygulama en çok kas iskelet sistemi zedelenmesinin akut döneminde ödem oluşumunu en aza indirmek için, ağrılı yumuşak dokuda semptomatik rahatlama için ve eklemde yangısal durumlarda kullanılır. Fizik tedavide kriyoterapinin genel kullanım alanları omuz ağrısı, diz ağrısı gibi kas iskelet sistemi hastalıkları, kas ağrısı, ortopedik cerrahiyi takiben ve minor yanıklarda acil tedavi olarak kullanılır.

Soğuk intoleransı olan kişilerde soğuk kullanılmamalıdır. Soğuk, intoleranslı bir hastada terepötük hedeflere doğrudan ters olan kas sertliği geliştirecektir. Yüzeyel sinirlerin hattına buz uygularken tedbirli davranılmalıdır. Arteryel beslenmesi az olan bölgeler üzerine buz uygulama teorikte kokal damar daralmasından dolayı iskemiyle sonuçlanabilir ve buralara uygulamadan kaçınılmalıdır.

Fizik tedavi- elektroterapi 

Elektrik akımının fiziksel etkilerinden tedavi amacıyla yararlanılması elektroterapi adını alır. Temel olarak analjezik yani ağrı kesici özelliğinden dolayı kullanılır.

Organizmanın yapı taşı olan hücrelerde, bir takım biyolojik olayların ortaya çıkışı kısmen veya tamamen ‘hücre zarı potansiyeli’ne bağlıdır. Bu potansiyel, hücre içinde negatif, hücre dışında pozitif yüklerin oluşturduğu bir elektriksel potansiyeldir. Insan, hayvan gibi canlıların yürümesi, koşması, uçması ve yüzebilmesi için beyinden hareket emrinin periferik sinirlerle kasa iletilmesi ve kasın kasılması şeklinde çok karmaşık bir sürecin gerçekleşmesi gerekir. Bu süreçte, hareket emrinin oluşumu, iletimi ve hedef organı uyarması ‘aksiyon potansiyeli’ tanımlanan ve yayılma özelliği olan bir başka elektriksel aktivite oluşumuna bağlıdır. Benzer şekilde iç organların işlevlerini gerçekleştirebilmesi bu tür elektriksel uyarıların oluşumuna bağlıdır.

İnsan organizması çok sayıda feedback sisteminin bir araya gelmesi ile oluşan bir bütündür. Feedback sisteminde birtakım aksaklıklar ve sonuçta hastalıklar ortaya çıkar. Bozulan bu tür fizyolojik olaylar elektronik cihazlar kullanılarak oluşturulan elektrik akımları ile yeniden düzenlenebilir. Elektropi cihazları nonfizyolojik feedback sistemleri oluşturularak, patolojik olayların kontrolünü sağlayan bir yaklaşımdır.

Elle fizik tedavi 

Elle fizik tedavi yani manuel terapi herhangi bir cihaz ya da makine kullanmaksızın sadece elle uygulanan bir fizik tedavi şeklidir.

Elle fizik tedavi yani vücut-tabanlı tedaviler tipik olarak hareket uygulamaları yoluyla sağlığı etkiler. Bir eklem veya dokunun pasif hareketi ile veya vücudun bir bölgesine aktif hareket şeklinde olabilir.  Manipulasyon (tipik olarak yüksek hızlı atılım tekniğinin ekleme uygulanması anlamına gelir) ve mobilizasyon (atılımsal olmayan, titreşimli teknikler) çeşitli durumların tedavisinde yüzlerce yıldır kullanılmaktadır. Bu tedavilerin amacı eklemin hareketini ve gerilimini normalleştirmektir.

Elle tedavi edilen en yaygın durum bel ağrısıdır. Komplike olmayan bel ağrısının birçok tipi için manuel terapinin kulllanımını destekleyen iyi kanıtlar vardır. Bel ağrısından sonra boyun ağrısı manuel tedavi edilen en yaygın şikayettir. Baş ağrısı, omurga eğriliği, sırt ağrısı, karpal tünel sendromu gibi sinir sıkışması, omuz ağrısı manuel terapinin yaygın olarak kullanıldığı ağrılı durumlardır.

Fizik tedavi nerelerde kullanılır?

Fizik tedavi pekçok ağrı çeşidinin tedavisinde kullanılabilir, uzun süren ağrılar ile cerrahi sonrası gelişen ağrılarda kullanıldığı gibi kaslardan ya da eklemlerden kaynaklanan ağrılarda da yararlı bir yöntemdir.

Fizik tedavi yan etkisi olmayan bir yöntem olup ağrı kesici alamayan kişilerin tedavisinde de etkin olarak kullanılmaktadır.

Fizik tedavi, kas iskelet sistemi hastalıklarında kullanılan bir yöntemdir. Boyun fıtığı, kireçlenme ve duruş bozukluklarına bağlı boyun ağrıları, bel fıtığı, bel kayması, omuz ağrıları, donuk omuz, sırt ağrısı, skolyoz, dirsek, el bileği, diz ağrısı, karpal tünel sendromu gibi sinir sıkışmaları gibi çok geniş bir yelpazede uygulama yapılabilir.

Fizik tedavinin faydaları nedir?

Fizik tedavi, sağlık sorunları nedeniyle hareket etmeniz zorlaştırdığında ve günlük işleri yapmakta sıkıntı yaşadığınızda ihtiyacınız olabilecek bir tedavi şeklidir. Daha iyi hareket etmenize yardımcı olur ve ağrıyı hafifletir. Ayrıca, fiziksel işlevinizi iyileştirmeye veya onarmanıza yardımcı olur. Eklemlerinizde ağrı, kireçlenme, bel tutulması, boyun ağrısı, sırt ağrısı gibi rahatsızlıklardan fizik tedavi sayesinde kurtulabilirsiniz.

Fizik tedavinin amacı nedir? Fizik tedavinin amacı, günlük görevleri ve etkinlikleri daha kolay hale getirmektir. Örneğin, yürüme, merdiven inip, çıkma veya yatağa girme ve çıkma konusunda yardımcı olabilir. Fizik tedavi, bazı ameliyatlardan sonra düzelmeye yardımcı olabilir. Fizik tedavi doktorunuz yaralanmalar veya artrit gibi uzun vadeli sağlık sorunları için fizik tedavi önerebilir. Fizik tedavi tek başına ya da diğer tedaviler ile kullanılabilir.

Fizik tedavi ne kadar sürer? Her seans ortalama 40dk-1 saat sürer ve 10-20 seans arasında uygulanır.

Fizik tedavi kimlere uygulanır?

Boyun, sırt, bel ve eklem ağrıları olanlara; karpal tünel gibi sinir sıkışmalarında, romatizmal hastalıklarda; ortopedik ameliyatlar sonrasında kaslarında güçsüzlük, eklemlerinde ağrı ve hareket kısıtlılığı gelişenlere; kırık, çıkık, incinme nedeniyle alçı sonrasında eklemlerinde sertleşmeler olanlara fizik tedavi uygulanır. Beyin, sinir hasarı sonucunda kol ve bacaklarında felç gelişenlere; hareket sistemi dışında, lenf dolaşımının bozulması sonucu kol ve bacaklarında şişme oluşan hastalara da uygulanır.

Fizik tedavi kimlere uygulanmaz?

Cihazla yapılan fizik tedavi kalp pili olan kişilere uygulanmaz. Romatizmal hastalıkların aktif dönemlerinde sıcak uygulama yapılmaktan kaçınılmalıdır. Eklem içi implantı olan hastalara derin ısıtıcı ajanlar kullanılmamalıdır.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzman doktoru ne yapar?

Fizik tedavi doktoru, hareket sistemi hastalıklarının tanı ve ayırıcı tanısını yapar; hastanın gereksinimine göre farmakolojik, fizik tedavi modaliteleri ve rehabilitasyon gibi tedavi yöntemlerini uygular. Fizik tedavi doktoru, şikayetleriniz ve günlük faaliyetiniz hakkında sizinle konuşur, ayrıntılı bir muayene ardından tedavi planlayarak sizinle çalışır.

Fizik tedavi doktoru, hemşire, fizyoterapist, iş ve uğraşı terapisti, sosyal hizmet uzmanı, ortez-protez teknisyeni ve psikolog gibi diğer sağlık elemanları ve teknikerlerden oluşan fizik tedavi ekibinin lideridir. Hastanın gereksinimine göre diğer dal hekimleri ile iş birliği yapar.

Akut ve kronik ağrıda, hem ağrıya yol açan faktörlerin değerlendirilmesini ve ayırıcı tanısını yapar, tanısını koyar; hem de ağrı tedavisinde medikal ve girişimsel tedavilerin yansıra fizik tedavi ajanlarını kullanır.

Fizik tedavi doktoru ve fizyoterapist arasındaki fark nedir?

Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanları, tıp fakültesini bitiren ve 4 yıllık fizik tedavi ve rehabilitasyon ihtisasını tamamlayarak uzman olan hekimlerdir. Fizyoterapist ise fizik tedavi alanında lisans eğitimi veren fakülte veya yüksek okullardan mezun sağlık çalışanıdır.

Fizik tedavi doktorunuzun hedefi nedir? Eklemlerinizin daha iyi hareket etmesine yardımcı olmak ve esneklik, güç, dayanıklılık, koordinasyon ve denge düzeyini iyileştirmek veya arttırmaktır. İlk olarak, doktorunuz ağrınızı azaltmaya çalışacaktır. Fizik tedavi doktoru manuel terapi, sıcak, soğuk, ultrason ve elektrik stimülasyonu gibi teknikleri de kullanabilir.

Uzm. Dr. Yasemin SOYTÜRK ÖZSEREN

Geleneksel Tamamlayıcı Tıp

Son Yazılar

Leave a Comment